کتابشناسی مناقب ابن شهر آشوب
معرفى اجمالى
مناقب آل أبي طالب عليهم السلام از ابن شهر آشوب مازندرانى متوفاى 588 هجرى.
پيشينه تأليف
كتاب حاضر از جمله بيش از 90 كتابى است كه توسط علماى بزرگوار با عنوان مناقب نوشته شده و اينها علاوه بر صدها كتابى است كه با نامهاى ديگر و در همين موضوع تأليف شده است.
از جمله كسانى كه در مناقب پيامبر و اهل بيت آن حضرت عليهم السلام قلم به دست گرفتهاند مىتوان به: نصر بن مزاحم، ابن بطريق حلى، طبرى، على بن ابراهيم قمى، خوارزمى، ابن شاذان، سيد رضى، محدث بحرانى و فيض كاشانى اشاره كرد.
تمام اين بزرگان كه نهايت تلاش خويش را نمودهاند تا هر چه گستردهتر موضوعات را جمعآورى كنند، سراسر نوشتههايشان اظهار عجز نسبت به درك و بيان مقام و فضائل اهل بيت عليهم السلام است.
ارزش كتاب
در بين حدود يكصد كتاب مناقب، كتاب ابن شهر آشوب را مىتوان يكى از كتب برتر دانست كه همگان را به تحسين واداشته است.
ابن شهر آشوب از علماى قرن ششم هجرى است. قرنى كه دوران شكوفايى علم در بلاد اسلامى را به خود ديده است.
در اين دوران كتابخانهها رونق فراوان يافته و كتابهاى بسيارى تأليف گشت. آمار كتابهاى كتابخانههاى بغداد و حله به صدها هزار نسخه مىرسيد كه در اختيار مؤلفان و دانشمندان قرار داشت و در تأليفات خود به نسخههاى نفيسى كه در دست داشتند مراجعه مىكردند.
كتاب مناقب آل ابى طالب عليهم السلام نيز در چنين فضايى تأليف شد و در حدى از اعتبار قرار گرفت كه علماى شيعه و سنى به آن اعتماد كرده، روايات آن را بدون هيچ تشويش خاطرى نقل مىكنند.
تلخيص
كتاب شريف مناقب ابن شهر آشوب توسط ابو عبد الله، حسين بن جبير كه شاگرد شاگرد ابن شهر آشوب است تلخيص شده و با نام نخب المناقب لآل ابى طالب انتشار يافته است.
عناوين كتاب
كتاب حاضر در چهار جلد تنظيم شده كه از پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله و زندگينامه و فضائل آن حضرت شروع شده و به امام حسن عسگرى عليه السلام ختم شده است.
فهرست مجلدات
جلد اول در احوالات پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله و سلم است از جمله: بشارت به نبوت، ولادت، بعثت، جنگها و...
بحث امامت و شرايط امام و امامت ائمه دوازدهگانه بحث بعدى كتاب است.
جلد دوم شامل مقامات و فضائل امير المؤمنين عليه السلام و كرامات و قضاوتهاى آن حضرت است و ظلمها و مصيبتهاى وارده بر اهل بيت عليهم السلام كه با ترتيب زمانى ذكر شدهاند.
جلد سوم با احاديث پيامبر در جانشينى حضرت على عليه السلام آغاز مىشود.
فضائل معنوى و شجاعتهاى آن جناب و مقام او در قيامت نيز در چند فصل بيان شده و نكاتى مانند مساوات ايشان با همه انبياء عليهم السلام و زندگينامه و احوال آن حضرت به دنبال آن آمده است.
سپس فضائل و زندگينامه صديقه كبرى حضرت زهرا سلام الله عليها بيان شده و پايان بخش جلد سوم بحث امامت فرزندان حضرت زهرا سلام الله عليها است.
جلد چهارم احوالات و فضائل و زندگينامه بقيه ائمه تا امام يازدهم است و با پايان يافتن فصول مربوط به امام عسگرى عليه السلام كتاب نيز به پايان مىرسد.
حجم كتاب
نسخههاى خطى موجود كه كتابت بعضى از آنها به سال 777 ه، مىرسد نيز همين مقدار هستند، اما آنچنان كه شيخ آقا بزرگ تهرانى در الذريعه اشاره كرده حجم كتاب بسيار بيشتر بوده و تمام كتاب به دست ما نرسيده است.
از جمله شواهد ما بر اين مطلب آن است كه كتاب، زندگينامه امام عصر عجل الله تعالى فرجه را ندارد و مطلبى راجع به غيبت و نواب امام زمان بيان نشده است.
همچنين بعضى از مطالبى كه مصنف در كتابهاى ديگر خود به مناقب ارجاع داده در چاپهاى موجود يافت نمىشود.
چاپ
كار تصحيح و مقابله كتاب مناقب با نسخههاى خطى به عهده شيخ محمد حسين دانش آشتيانى و سيد هاشم رسولى محلاتى بوده است.
در اين چاپ مقدمه و فهرست خوبى در كتاب ديده نمىشود و در مجموع چاپ كتاب با كيفيت متوسط صورت گرفته است.
